Chat with us, powered by LiveChat Toegang tot zorg voor minima is een ‘postcodeloterij’ - SKGZ
Menu overslaan

Toegang tot zorg voor minima is een ‘postcodeloterij’

Nieuws

Mensen met een laag inkomen kunnen door onverwachte zorgkosten in financiële problemen komen. Of kunnen door angst voor hoge kosten noodzakelijke zorg mijden of uitstellen. De gemeentepolis helpt om deze risico’s te verkleinen. Uit onderzoek van het Instituut voor Publieke Economie (IPE) blijkt dat niet iedere gemeente zo’n polis aanbiedt en dat er per gemeente grote verschillen zijn in gemeentelijke bijdrage. Dit betekent dat toegang tot zorg mede afhangt van je woonplaats. Een situatie die het onderzoek omschrijft als een ‘postcodeloterij’.

""

IPE: vervang lokale verschillen door landelijke bescherming

In het onderzoek Gelijke toegang tot zorg voor minima: Landelijke alternatief voor de versnipperde gemeentepolis schat het IPE dat 160.000 minima geen gebruikmaken van een gemeentepolis, omdat hun gemeente deze niet aanbiedt, of voor hen te weinig meebetaalt aan de premie. In 34 gemeenten is helemaal geen gemeentepolis beschikbaar. In de overige gemeenten mét gemeentepolis zijn er grote verschillen in de gemeentelijke premiebijdragen.

IPE adviseert daarom om de gemeentepolis af te schaffen en de bescherming van mensen in armoede tegen hoge zorgkosten landelijk te regelen. Mensen met een laag inkomen zouden automatisch moeten worden vrijgesteld van eigen betalingen binnen het basispakket. Daarnaast stelt IPE een bijdrage van het Rijk voor aan de premie van een aanvullende verzekering die in ieder geval mondzorg, fysiotherapie en een bril of contactlenzen vergoedt.

De gemeentepolis helpt om zorg toegankelijk te houden

De gemeentepolis combineert een basisverzekering met een aanvullende verzekering voor mensen met een laag inkomen, waarbij de gemeente meebetaalt aan de premie. Veelvoorkomende onderdelen zijn relatief uitgebreide dekkingen voor de tandarts en fysiotherapeut, herverzekering van het eigen risico en dekking van eigen betalingen aan medicijnen, kraamzorg, ziekenvervoer of de Wmo. 

Uit het onderzoek van IPE blijkt dat de deelname aan een gemeentepolis voorkomt dat inwoners vanwege de kosten noodzakelijke zorg mijden of uitstellen en dat de polis het risico verkleint op onverwachte zorgkosten en schulden. Betalingsproblemen worden ook voorkomen doordat gemeenten de zorgpremie rechtstreeks kunnen laten inhouden op de bijstandsuitkering.

Deze meerwaarde bleek ook al uit eerder onderzoek. Een maatschappelijke kosten-batenanalyse van Rebel, uitgevoerd in opdracht van BS&F, berekende in 2025 een maatschappelijke meerwaarde van € 317 per deelnemer per jaar. Deze meerwaarde komt onder meer voort uit minder aanvragen voor bijzondere bijstand voor medische kosten, minder zorgmijding en een kleiner risico op schulden.

Ook de ervaringen in de gemeente Utrecht laten zien wat het verdwijnen van een gemeentepolis kan betekenen. Na de afschaffing van de U-polis per 1 januari 2025 bleek uit    
onderzoek van de gemeente dat dit bij inwoners met een hoge zorgbehoefte leidde tot hogere kosten, minder vergoedingen en meer onzekerheid. Ook zag Utrecht bij een deel van de voormalige deelnemers een groter risico op zorgmijding en een toename van betalingsachterstanden doordat de premie niet langer werd ingehouden op de bijstandsuitkering.

Zorgverzekeraars kiezen verschillende routes

Zorgverzekeraars herkennen het probleem dat de ondersteuning voor mensen met een laag inkomen kan verschillen per woonplaats. Over de manier waarop dat probleem moet worden opgelost, lopen de ideeën uiteen.
Naar aanleiding van het IPE-onderzoek kondigden zowel VGZ als CZ aan de 34 gemeenten zonder gemeentepolis actief te gaan benaderen. Volgens VGZ ligt de kracht van de gemeentepolis niet alleen in de vergoeding van zorgkosten, maar juist ook in de mogelijkheid om ondersteuning af te stemmen op lokale behoeften. 

CZ pleit voor versterking van de gemeentepolis via een verplicht aanbod voor elke gemeente en landelijke minimumeisen als basis met ruimte voor lokaal maatwerk. Ook moeten gemeenten volgens CZ voldoende financiële middelen krijgen om de regeling aan te bieden, zodat inwoners niet afhankelijk zijn van hun woonplaats voor een goed aanbod.

Zilveren Kruis ziet juist meer in een landelijke regeling. Volgens de verzekeraar biedt de huidige gemeentepolis onvoldoende zekerheid, omdat deze niet in iedere gemeente beschikbaar is en de inhoud per gemeente verschilt. Zolang er geen landelijke wettelijke regeling is, blijft Zilveren Kruis de gemeentepolis wel aanbieden.

Ook Menzis benadrukt dat de woonplaats niet bepalend mag zijn voor de beschikbare ondersteuning.  De verzekeraar pleitte eerder voor een landelijke regelingwaarbij mensen in een financieel kwetsbare positie een aanvullende verzekering krijgen die bijvoorbeeld het eigen risico vergoedt. Gemeenten zouden op basis van landelijke regels bepalen wie hiervoor in aanmerking komt.

Landelijke uniformiteit of lokaal maatwerk?

Beide richtingen hebben voor- en nadelen. De gemeentepolis kan zorgmijding en financiële problemen helpen voorkomen en biedt ruimte om de ondersteuning af te stemmen op de lokale situatie. Tegelijkertijd zorgt die lokale beleidsruimte ervoor dat de beschikbaarheid en inhoud van de regeling per gemeente verschillen.